PLASTYKA \u2013 klasy: 1d T<\/p>\n
14.12.21 Temat: Czym jest awangarda?<\/strong><\/p>\n Witam wszystkich uczni\u00f3w.<\/p>\n W podr\u0119cznikach temat zaczyna si\u0119 na od str. 108 do str 109<\/p>\n Co to jest AWANGARDA?<\/strong><\/p>\n Tragiczne do\u015bwiadczenia, jakiemu zosta\u0142a poddana ca\u0142a Europa w czasie I wojny \u015bwiatowej, przeora\u0142o i odmieni\u0142o \u015bwiadomo\u015b\u0107 zbiorow\u0105. Wojna i jej okrucie\u0144stwa wystawi\u0142y na pr\u00f3b\u0119 wszystkie idea\u0142y europejskie, postawi\u0142y r\u00f3wnie\u017c pytanie o mo\u017cliwo\u015bci uznanych form sztuki. Z tej pr\u00f3by warto\u015bci literatura wysz\u0142a z prze\u015bwiadczeniem o potrzebie zaczynania wszystkiego od nowa, wytworzenia takich form artystycznych, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby cz\u0142owiekowi i spo\u0142ecze\u0144stwu powojennemu zrozumie\u0107 i wyrazi\u0107 swoj\u0105 now\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n Zadanie te mia\u0142a spe\u0142nia\u0107 sztuka awangardowa. Sam termin \u201eawangarda\u201d, o bardzo starym rodowodzie militarnym (francuskie s\u0142owo \u201eavant-garde\u201d oznacza stra\u017c przedni\u0105 w posuwaj\u0105cej si\u0119 kolumnie zbrojnej),<\/strong> pojawi\u0142 si\u0119 w sztuce ju\u017c w latach dwudziestych XIX wieku, ale prawdziw\u0105 karier\u0119 zrobi\u0142 dopiero w wieku XX, kiedy zacz\u0119to nim okre\u015bla\u0107 wszelkie dzia\u0142ania nowatorskie w sztukach plastycznych, architekturze, muzyce, literaturze i tatrze. Okre\u015bleniem tym obdarzono to wszystko, co nowe, dot\u0105d niespotykane. G\u0142\u00f3wnymi drogowskazami awangardy by\u0142y wi\u0119c antytradycjonalizm i odrzucanie zastanych form sztuki, rozbrat z estetyk\u0105 realizmu i \u017cyciowego prawdopodobie\u0144stwa, usilne poszukiwanie nowych form artystycznych stwarzaj\u0105cych now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, wykorzystywanie nowoczesnych form przekazu ( film, fotografia, radio, plakat reklamowy, nowa estetyka drukarska).<\/strong><\/p>\n Jako pierwszy na gruncie polskim tego sformu\u0142owania u\u017cy\u0142 Tadeusz Peiper \u2013 poeta ale przede wszystkim wybitny znawca, krytyk oraz teoretyk sztuki, okre\u015blaj\u0105c nowe tendencje w literaturze \u015bwiatowej.<\/p>\n Wa\u017cnym ugrupowaniem poetyckim lat dwudziestych by\u0142a Awangarda Krakowska. By\u0142a ona najbardziej wp\u0142ywowym kierunkiem w polskiej poezji okresu mi\u0119dzywojennego ukszta\u0142towana na pocz\u0105tku lat 20 za spraw\u0105 dzia\u0142alno\u015bci grupy poetyckiej skupionej wok\u00f3\u0142 Tadeusza Peipera i wydawanego przeze\u0144 pisma \u201eZwrotnica\u201d (1922-1923, 1926-1927). Do grupy poza Peiperem nale\u017celi: Julian Przybo\u015b, Jan Brz\u0119kowski i Jalu Kurek. Awangardzi\u015bci odrzucili tradycj\u0119 romantyczn\u0105 i postromantyczn\u0105, przej\u0119li natomiast cz\u0119\u015b\u0107 hase\u0142 programowych od futuryst\u00f3w, zamieniaj\u0105c ich anarchistyczne projekty na plany przeorientowania i unowocze\u015bnienia literatury polskiej.<\/strong> Program ideowo-artystyczny A.K. by\u0142 w pocz\u0105tkowej fazie dzie\u0142em Peipera, kt\u00f3ry odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do swych do\u015bwiadcze\u0144 z Europy Zachodniej \u2013 Francji i Hiszpani. Peiper wy\u0142o\u017cy\u0142 program przede wszystkim w ksi\u0105\u017ckach \u201eNowe usta\u201d 1925 i \u201eT\u0119dy\u201d 1930. W okresie p\u00f3\u017aniejszym w kszta\u0142towaniu za\u0142o\u017ce\u0144 programowych uczestniczyli pozostali cz\u0142onkowie grupy \u2013 pismo \u201eLinia\u201d 1931-1933 \u2013 redaktor Jalu Kurek, odchodz\u0105c w wielu punktach od pocz\u0105tkowego programy przyw\u00f3dcy. Jako grupa literacka A.K. przesta\u0142a funkcjonowa\u0107 w l. 30-tych, jednak\u017ce koncepcja poezji, kt\u00f3r\u0105 zaproponowa\u0142a, by\u0142a dalej rozwijana zar\u00f3wno w wypowiedziach teoretycznych jej dawnych cz\u0142onk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie Przybosia i Brz\u0119kowskiego, jak i w ich tw\u00f3rczo\u015bci poetyckiej. Wtedy te\u017c rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces efektywnego oddzia\u0142ywania A.K. na poezj\u0119 okresu mi\u0119dzywojennego. Awangarda Krakowska wyst\u0105pi\u0142a z programem poetyckim Program ten domaga\u0142 si\u0119 od tw\u00f3rcy i czytelnika pracy intelektualnej, by\u0142 przeciwny zdawaniu si\u0119 na pod\u015bwiadomo\u015b\u0107 i intuicj\u0119. Jego konstruktywizm widoczny by\u0142 nie tylko w zabiegach formalnych zmierzaj\u0105cych do odnowienia j\u0119zyka poetyckiego, ale tak\u017ce w propozycjach budowania nowej \u015bwiadomo\u015bci. Podobnie jak w programach i artyku\u0142ach krytycznych, Peiper w wierszach g\u0142osi\u0142 konieczno\u015b\u0107 pracy intelektualnej i moralnej pracy zbiorowej, w kt\u00f3rej arty\u015bcie przypada zadania wypowiedzenia s\u0142owem tre\u015bci ludzkiego do\u015bwiadczenia i niepokoju wobec powojennej rzeczywisto\u015bci. G\u0142\u00f3wne z tych hase\u0142 to:<\/p>\n – \u201enajmniej s\u0142\u00f3w\u201d \u2013 wezwanie do maksymalnej zwi\u0119z\u0142o\u015bci wypowiedzi poetyckiej, ucieczki od lirycznego wielos\u0142owia, swoista ekonomia wyrazu w poszukiwaniu skr\u00f3tu (niekiedy utrudniaj\u0105cego rozumienie tekstu).<\/p>\n -\u201eproza nazywa, poezja pseudonimuje\u201d \u2013 zalecenie prowadzenia takiej gry z odbiorc\u0105, w kt\u00f3rej czytelnik musi rozszyfrowa\u0107 ukryte np. w om\u00f3wieniu (peryfrazie) w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo i znaczenie. -\u201eTylko zdanie\u201d \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu teorii awangardowych, podkre\u015blaj\u0105cych autonomiczn\u0105, d\u017awi\u0119kow\u0105 i znaczeniow\u0105 warto\u015b\u0107 s\u0142owa, A.K. wskazywa\u0142a na zdanie, jako podstawow\u0105 jednostk\u0119 wypowiedzi poetyckiej \u2013 \u201epi\u0119kne zdanie\u201d jako skomplikowany uk\u0142ad d\u017awi\u0119k\u00f3w i znacze\u0144 by\u0142o obiektem pracy tw\u00f3rczej<\/p>\n -\u201eNowa weryfikacja\u201d \u2013 pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 rymami odleg\u0142ymi i oddaj\u0105ca w\u0142asny rytm zdania<\/p>\n -\u201euk\u0142ad rozkwitaj\u0105cy\u201d- propozycja podporz\u0105dkowania zdania i utworu poetyckiego jednemu obrazowi, znaczeniu, metaforze, kt\u00f3re dzi\u0119ki powtarzaniu i oddawaniu nowych element\u00f3w \u201erozkwitaj\u0105\u201d, obrastaj\u0105 skojarzeniami.<\/p>\n A.K. wyst\u0105pi\u0142a z programem r\u00f3wnie\u017c sztuki pozostaj\u0105cej w \u201eu\u015bcisku z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105\u201d (prezentyzm), nastawionej na wsp\u00f3\u0142brzmienie z nowoczesn\u0105 cywilizacj\u0105 techniczn\u0105, zmechanizowan\u0105 prac\u0105 i wielkomiejskim \u017cyciem; postulowa\u0142a, by naczelnymi tematami tw\u00f3rczo\u015bci sta\u0142y si\u0119 \u201emiasto-masa-maszyna\u201d. G\u0142\u00f3wn\u0105 cech\u0105 teorii awangardowej sta\u0142 si\u0119 konstruktywizm czyli przekonanie o utylitarnym przeznaczeniu literatury maj\u0105cej wychowywa\u0107, przekszta\u0142ca\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, specyficzny, stechnicyzowany j\u0119zyk. W polskiej poezji konstruktywistyczny program Peipera by\u0142 niezwykle konsekwentny i powa\u017cny \u2013 poeta nie jawi\u0142 si\u0119 jako kap\u0142an, natchniony wieszcz czy ideolog ale jako robotnik s\u0142owa, kt\u00f3ry poezj\u0105 ma odpowiada\u0107 na przemiany zachodz\u0105ce we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie.<\/p>\n Poczucie narastaj\u0105cego kryzysu cywilizacji i kultury zaznacza si\u0119, zar\u00f3wno w Polsce, jak i w ca\u0142ej Europie, ju\u017c u schy\u0142ku drugiego dziesi\u0119ciolecia XX wieku. Na lata 30. przypada druga faza rozwoju polskiej literatury mi\u0119dzywojennej. Tek okres, z uwagi na charakter zjawisk kulturowych, okre\u015blany bywa mianem ciemnego dziesi\u0119ciolecia .W tych latach na literackiej arenie pojawi\u0142a si\u0119 druga fala ruchu awangardowego. Tym razem trudno m\u00f3wi\u0107 o zwartym wyst\u0105pieniu \u2013 istnia\u0142o kilka o\u015brodk\u00f3w zwi\u0105zanych z czasopismami \u2013 lubelski \u201eReflektor\u201d, warszawska \u201eKwadryga\u201d, lub grupami poetyckimi \u2013 wile\u0144skie \u017bagary. Cz\u0119sto wobec tych grup stosuje si\u0119 w historii literatury zbiorcze okre\u015blenie \u201eII Awangarda\u201d.<\/p>\n \u017bAGARY<\/p>\n Grupa literacka \u017bagary powsta\u0142a w Wilnie w ramach ko\u0142a polonist\u00f3w przy Uniwersytecie Stefana Batorego i skupi\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 pisma o takiej samej nazwie, wydawanego w latach 1931-1934 ( w podtytule \u201eMiesi\u0119cznik id\u0105cego Wilna po\u015bwi\u0119cony sztuce\u201d) oraz pisma \u201ePiony\u201d. W\u015br\u00f3d jej tw\u00f3rc\u00f3w, a nast\u0119pnie uczestnik\u00f3w znale\u017ali si\u0119 m.in. Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Teodor Bujnicki, Antoni Go\u0142ubiew, Jerzy Zag\u00f3rski, Aleksander Rymkiewicz i Jerzy Putrament. W liryce poet\u00f3w wile\u0144skich dominowa\u0142a tematyka katastroficzna, wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 przekonaniem o g\u0142\u0119bokim kryzysie kultury europejskiej, kt\u00f3ry nieuchronnie prowadzi do dziejowego dramatu: zar\u00f3wno w wymiarze jednostkowym , egzystencjalnym, jak i powszechnym \u2013 spo\u0142ecznym, narodowym. Kazimierz Wyka (polski historyk i krytyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego) tak zdefiniowa\u0142 istot\u0119 katastrofizmu: \u201e[\u2026] Zjawisko ideowo-artystyczne w poezji polskiej drugiego dziesi\u0119ciolecia, tzw. Literatury mi\u0119dzywojennej [\u2026]. Kt\u00f3re polega na symboliczno-klasycystycznym, niekiedy z nalotami nadrealizmu b\u0105d\u017a ekspresjonizmu, podawaniu temat\u00f3w, jakie sugerowa\u0142y i zapewnia\u0142y nieuchronn\u0105 katastrof\u0119 historyczno-moraln\u0105, zagra\u017caj\u0105ca \u00f3wczesnemu \u015bwiatu, temat\u00f3w o osnowie przewa\u017cnie filozoficznej, a tak\u017ce spo\u0142eczno-politycznej. G\u0142\u00f3wnymi wyrazicielami tego zjawiska byli poeci kr\u0119gu wile\u0144skiego oko\u0142o roku 1930 wkraczaj\u0105cy do litearuty \u201d.<\/p>\n Tonacja wierszy \u017cagaryst\u00f3w, zgodnie z interpretacj\u0105 Kazimierza Wyki, wynika z intuicyjnego przewidywania katastrofy. Tonacja nie ma racjonalnego uzasadnienia \u2013 wynika z \u201eg\u0142osu\u201d wyobra\u017ani, rodzi si\u0119 z l\u0119ku i niepokoju. W powsta\u0142ych z jej podszept\u00f3w obrazach ogromnego znaczenia nabiera. Mocniej nawet ni\u017c w liryce J\u00f3zefa Czechowicza, tradycja romantycznego wizjonerstwa.<\/p>\n AWANGARDA LUBELSKA<\/p>\n Awangarda lubelska, zwana tak\u017ce drug\u0105 fal\u0105 awangardy, nawi\u0105zywa\u0142a do awangardy krakowskiej zami\u0142owaniem do metafory, lecz przywo\u0142ywa\u0142a te\u017c tradycyjne tematy, jak wie\u015b, pejza\u017ce, uczucia, itp.. Czo\u0142owym poet\u0105 tej grupy by\u0142 J. Czechowicz, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142 muzyczn\u0105 poezj\u0119 snu, skojarze\u0144 i psychicznego zniszczenia.<\/p>\n J\u00f3zef Czechowicz pocz\u0105tkowo dzia\u0142a\u0142 w Lublinie, gdzie zwi\u0105zany by\u0142 z grup\u0105 skupion\u0105 wok\u00f3\u0142 pisma \\\\\\”Reflektor\\\\\\”, p\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy. Tworzy\u0142 wizje pe\u0142ne apokaliptycznych obraz\u00f3w destrukcji i zniszczenia. Do awangardy krakowskiej zbli\u017ca\u0142 go lapidarny styl wypowiedzi, rezygnacja z du\u017cych liter i interpunkcji. Jednak tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Czechowicza jest w du\u017cej mierze odleg\u0142a od programu Peipera, bowiem poeta nie tylko nie odcina\u0142 si\u0119 od tradycji romantycznej, ale wr\u0119cz na ni\u0105 praktykowa\u0142, czerpi\u0105c z niej wizyjno\u015b\u0107 i kreacyjno\u015b\u0107. Si\u0119ga\u0142 tak\u017ce po jej symbole (krzy\u017c, gr\u00f3b, noc, ksi\u0119\u017cyc). Powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na symbolizm francuski i polski modernizm (Wyspia\u0144ski), eksponuj\u0105c warto\u015b\u0107 symbolu i nastroju w poezji.<\/p>\n WARSZAWSKA KWADRYGA<\/p>\n Warszawska grupa literacka dzia\u0142aj\u0105ca w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym (1927-1931), zaliczana jest do II awangardy skupiona wok\u00f3\u0142 warszawskiego czasopisma \\”Kwadryga\\”. Grupa stworzona przez absolwent\u00f3w Liceum im. Miko\u0142aja Reja w Warszawie. W oparciu o grotesce stworzyli w\u0142asn\u0105 odmian\u0119 katastrofizmu, lecz nie obce im by\u0142y tak\u017ce wizje metafizyczne. Grupa Kwadryga wyst\u0119powa\u0142a przeciwko programom literackim Skamandra i Awangardy.<\/p>\n W latach 1930-1931 organizowali spotkania z publiczno\u015bci\u0105 na wz\u00f3r spotka\u0144 grupy Skamander.<\/p>\n W 1931 roku czasopismo \\”Kwadryga\\” zawiesi\u0142o swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, nie tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych ale przede wszystkim przez roz\u0142am polityczno-ideowy kt\u00f3ry powsta\u0142 wewn\u0105trz grupy.<\/p>\n
\n-\u201eekwiwalentyzacja uczu\u0107\u201d \u2013 postulat ten nale\u017cy rozumie\u0107 jako przestrog\u0119 przed stosowaniem bezpo\u015bredniego wyznawania lirycznego i \u017c\u0105danie \u201ewstydu uczu\u0107\u201d, maskowania ich w obrazach, wymagaj\u0105cych uwa\u017cniej lektury tekstu i rozpoznania ukrytych emocji.<\/p>\n